Ontdek UNESCO Werelderfgoed in Frederiksoord en Veenhuizen
Een bijzonder stukje Nederlandse geschiedenis ligt verrassend dichtbij Appelscha. Deze regio ligt precies tussen Veenhuizen en Frederiksoord in, beide onderdeel van de Koloniën van Weldadigheid. Het unieke verhaal van de landbouwkoloniën die Johannes van de Boch stichtte om de armoede te bestrijden hebben een wereldwijde uitzonderlijke en universele waarde. De Koloniën in Veenhuizen, Frederiksoord, Wilhelminaoord, Wiilemsoord en de Ommerschans zijn sinds 2021 tot UNESCO Werelderfgoed uitgeroepen. Die geschiedenis is in Veenhuizen en Frederiksoord nog volop zichtbaar; in gebouwen, monumenten en het karakteristieke landschap.
Regio Appelscha als uitvalsbasis
Wil je je verdiepen in de Koloniën van Weldadigheid, dan is de regio bij Appelscha de perfecte uitvalsbasis. Een paar suggesties en tips:
- Plan een paar dagen waarop je met de fiets Veenhuizen, Frederiksoord, Wilheminaoord en Boschoord verkent.
- TIP: de tweedaagse fiets(luister)tocht naar het Pauperadijs voert je langs de belangrijkste locaties van de koloniën.
- Start met je auto in Frederiksoord, rijdt naar Wilhelminaoord om vervolgens via Landgoed de Eese door te rijden naar Willemsoord. Op de terugreis bezoek je in Noordwolde het Vlechtmuseum. Hier ontdek je alles over de bewoners van de Koloniën die na verloop van tijd een bestaan in de rotanindustrie vonden.
- TIP: bezoek in Veenhuizen het Gevangenismuseum. Combineer dit met een luistertocht, die je zowel wandelend als fietsend (en deels met de auto) kunt afleggen.
Ontstaan van de Koloniën van Weldadigheid
Het is 1818 en Nederland ‘staat in brand’. Napoleon heeft ons land als ‘Koninkrijk der Armen’ achtergelaten. De sociaal bewogen generaal Johannes van den Bosch komt als redder in nood met een ambitieus plan om de armoede in ons land te bestrijden door de stichting van landbouwkoloniën.
De Proefkolonie Frederiksoord
Dit is het begin van de invloedrijke geschiedenis van de Maatschappij van Weldadigheid. Als eerste wordt de Proefkolonie Frederiksoord opgericht. Op deze plek in Zuidwest-Drenthe staan 52 boerderijtjes klaar om de arme stedelingen te ontvangen. Hier kunnen ze op werk en onderdak rekenen in ruil voor arbeid op het land. Als snel volgen ook Wilhelminaoord en Willemsoord.
De kinderen in deze Vrije Koloniën gaan verplicht naar school en er is een eigen ziekenfonds. Er komen kerken, winkels, scholen en zelfs rustoorden. Met deze sociale voorzieningen loopt de Maatschappij van Weldadigheid 80 jaar vooruit op de rest van Nederland. Het wordt daarmee beschouwd als de bakermat van onze verzorgingsstaat.
Kolonie Veenhuizen
Midden in het veen liet Van den Bosch drie gestichten bouwen voor weeskinderen, landlopers en bedelaars. Zij werden hier verplicht naartoe gestuurd om te worden ‘verpleegd tot een beter bestaan’. Waar de bewoners van de Vrije Koloniën uitzicht hadden om als goede burgers terug te keren in de samenleving, was die hoop er in de Dwangkolonie niet.
Nu ruim 200 jaar later zijn de sporen van het gedachtegoed van Johannes van den Bosch nog altijd terug te vinden in het landschap. De vele monumenten vertellen een uniek verhaal. In het Tweede gesticht is nu het Gevangenismuseum gevestigd.
De reis naar het Pauperparadijs
Vanuit regio Appelscha is er een bijzondere fietstocht naar de Koloniën van Weldadigheid: een luistertocht waarin Johannes van den Bosch je meeneemt in zijn afwegingen en keuzes 200 jaar geleden. Maar ook met vragen hoe jij nu tegen deze vraagstukken aankijkt. Het betreft een tweedaagse knooppuntenfietstocht vanuit Appelscha naar Frederiksoord en Veenhuizen.
Ambassadeurs (in deze regio) van de Kolonie van Weldadigheid
Onderstaande accommodaties zijn goed bekend met de Koloniën van Weldadigheid. De gastheren hebben de musea zelf bezocht en hebben zelf ook een rondleiding gevolgd. Ze hebben extra documentatie en tips voor hun gasten. Daarmee verwierven ze het predikaat “Ambassadeur van de Koloniën van Weldadigheid”.
