UNESCO Werelderfgoed Frederiksoord en Veenhuizen op fietsafstand
In 2021 werden de Koloniën van Weldadigheid uitgeroepen tot UNESCO Werelderfgoed. Het unieke verhaal van de landbouwkoloniën die werden gesticht om de armoede te bestrijden hebben een wereldwijde uitzonderlijke en universele waarde. Veenhuizen en Frederiksoord vormen samen een belangrijk onderdeel van het werelderfgoed dat Johannes van den Bosch ooit stichtte. In beide plaatsen vind je nog volop gebouwen, monumenten en structuren die aan die koloniën herinneren.
In Frederiksoord vind je het hele verhaal van Johannes van den Bosch in Museum De Proefkolonie. In het Gevangenismuseum van Veenhuizen wordt het verhaal verteld van de tucht in vroeger tijden. Beide plaatsen liggen op korte afstand van de regio Appelscha. Dus stap op de fiets en ga terug in de tijd!
Ontstaan van de Koloniën van Weldadigheid
Het is 1818 en Nederland ‘staat in brand’. Napoleon heeft ons land als ‘Koninkrijk der Armen’ achtergelaten. De sociaal bewogen generaal Johannes van den Bosch komt als redder in nood met een ambitieus plan om de armoede in ons land te bestrijden door de stichting van landbouwkoloniën.
De Proefkolonie Frederiksoord
Dit is het begin van de invloedrijke geschiedenis van de Maatschappij van Weldadigheid. Als eerste wordt de Proefkolonie Frederiksoord opgericht. Op deze plek in Zuidwest-Drenthe staan 52 boerderijtjes klaar om de arme stedelingen te ontvangen. Hier kunnen ze op werk en onderdak rekenen in ruil voor arbeid op het land. Als snel volgen ook Wilhelminaoord en Willemsoord.
De kinderen in deze Vrije Koloniën gaan verplicht naar school en er is een eigen ziekenfonds. Er komen kerken, winkels, scholen en zelfs rustoorden. Met deze sociale voorzieningen loopt de Maatschappij van Weldadigheid 80 jaar vooruit op de rest van Nederland. Het wordt daarmee beschouwd als de bakermat van onze verzorgingsstaat.
Kolonie Veenhuizen
Midden in het veen liet Van den Bosch drie gestichten bouwen voor weeskinderen, landlopers en bedelaars. Zij werden hier verplicht naartoe gestuurd om te worden ‘verpleegd tot een beter bestaan’. Waar de bewoners van de Vrije Koloniën uitzicht hadden om als goede burgers terug te keren in de samenleving, was die hoop er in de Dwangkolonie niet.
Nu ruim 200 jaar later zijn de sporen van het gedachtegoed van Johannes van den Bosch nog altijd terug te vinden in het landschap. De vele monumenten vertellen een uniek verhaal. In het Tweede gesticht is nu het Gevangenismuseum gevestigd.
De reis naar het Pauperparadijs
Vanuit regio Appelscha is er een bijzondere fietstocht naar de Koloniën van Weldadigheid: een luistertocht waarin Johannes van den Bosch je meeneemt in zijn afwegingen en keuzes 200 jaar geleden. Maar ook met vragen hoe jij nu tegen deze vraagstukken aankijkt. Het betreft een tweedaagse knooppuntenfietstocht vanuit Appelscha naar Frederiksoord en Veenhuizen.
